Wat is faalangst?

Faalangst is een allesoverheersende angst die optreedt wanneer prestaties moeten worden geleverd op cognitief, motorisch of sociaal vlak. Die prestaties worden door deze overheersende angst negatief beïnvloed. Bijgevolg is faalangst een verschijnsel dat zeer vaak voorkomt in het onderwijs.

Faalangstige leerlingen ontwikkelen een bepaald soort denken vanuit een negatief zelfbeeld. Ze denken te gaan mislukken, en handelen hiernaar. Faalangst wordt het meest ontwikkeld en geconstateerd tijdens de (middelbare) schoolperiode. Er wordt vaak veel verwacht van leerlingen; toetsen, presenteren, debatteren, werkstukken, deadlines.. En als een leerling veel druk ervaart, kan hij een denkpatroon gaan gebruiken wat mogelijk faalangst veroorzaakt. Die druk kan komen van ouders, docenten, medeleerlingen en de leerling zelf, bijvoorbeeld in combinatie met een aantal negatieve resultaten.

Er zijn verschillende vormen van faalangst te onderscheiden:

• Cognitieve faalangst; onderpresteren bij ‘schoolse’ taken zoals toetsen en huiswerk maken.
• Sociale faalangst; onderpresteren bij spreekbeurten, voorlezen, vragen stellen enz.
• Motorische faalangst; onderpresteren bij bijvoorbeeld sportwedstrijden, gym, maar ook tijdens een rij-examen.

Daarnaast zijn er twee typen leerlingen met faalangst te onderscheiden; Actief en Passief faalangstige leerlingen. De eerste groep leerlingen is meestal braaf, leert veel en vooral ook veel details. Ze doen perfect wat hen gevraagd wordt en werken hard om geen fouten te (willen) maken. De tweede groep leerlingen wil het liefst moeilijke situaties voorkomen. Ze twijfelen om aan iets te beginnen, vragen veel bevestiging, weten vaak geen antwoorden of gokken en studeren niet of weinig.

Bij de meeste mensen ontstaat een angst/spanning bij gebeurtenissen waarbij je beoordeeld wordt of moet presteren. Toch noem je dat niet altijd ‘faalangst’. Spanning is meestal gezond en zorgt ervoor dat je extra alert bent. Voor leerlingen met faalangst slaat deze spanning om in angst of stress, wat ervoor zorgt dat de leerling geblokkeerd wordt en daardoor onderpresteert.

Voor veel leerlingen is de combinatie van puberteit (onzekerheid over het eigen lichaam en kunnen) en het gevoel steeds meer te moeten presteren (zowel sociaal als cognitief) op de middelbare school een oorzaak om faalangst te ontwikkelen. Faalangst is feitelijk een verkeerd denkpatroon wat ervoor zorgt dat je gaat onderpresteren. Je kunt proberen dit denkpatroon te doorbreken, maar dit is makkelijker gezegd dan gedaan. Meestal leren jongeren met faalangst om de angst te controleren en proberen ze het denkpatroon te doorbreken. Uiteindelijk kom je nooit helemaal van faalangst af, maar je kan er ermee leren leven.